Een airborne dermatitis
betreft een intolerantiereactie van de huid teweeggebracht door contact met
stoffen die zich onder de vorm van damp, druppels of stofdeeltjes in de lucht
bevinden. Irritatie en contactallergische
reacties worden het meest frequent waargenomen en zijn al dan niet
beroepsgebonden uitgelokt.
Meestal worden de
luchtblootgestelde lichaamsdelen aangetast (gelaat, decolleté, handruggen,
voorarmen), doch in sommige gevallen kunnen stoffen zich onder de kleding
ophopen.
De belangrijkste differentiële
diagnose vormt een foto-contactdermatitis, teweeggebracht door contact met
fotosensibiliserende stoffen en expositie aan het zonlicht.
Acute en chronische
dermatosen, gelokaliseerd ter hoogte van de blootgestelde lichaamsdelen en dan
voornamelijk ter hoogte van het gelaat, veroorzaken vaak diagnostische
problemen. Een aantal van die gevallen
zijn te wijten aan stoffen die eerst aan de lucht afgegeven worden en dan pas
in contact komen met de huid, de zgn. "airborne contact
dermatosen". Een belangrijk deel
van deze contact dermatosen zijn beroepsgebonden.
De huidreacties veroorzaakt
door airborne overgedragen stoffen kunnen van verschillende aard zijn:
- allergisch
- irritatie
- fototoxisch
(methoxypsoraleen)
- fotoallergisch
(fenothiazines) - contact urticaria (chloramine)
- acné
(gechloreerde koolwaterstoffen)
- paresthesie
(pyrethrum)
- purpura
(epoxyhars)
- subcorneale
pustuleuze erupties (trichloorethyleen)
- erythema
multiforme-achtige erupties (stof afkomstig van tropische houtsoorten)
- fixed
erytheem (pyrazolones)
- lichen
(foto-ontwikkelaars)
- exfoliatieve
dermatitis (trichloorethyleen) - teleangiëctasieën (anorganische fluoriden)
- pigmentatie
veranderingen (herbiciden, parfums)
Eénzelfde stof kan ook meerdere soorten reacties veroorzaken; zo kan formaldehyde zowel een airborne geïnduceerde contactallergische reactie, een irritatiereactie als een contact urticaria veroorzaken. Ook airborne contactallergie gevolgd door een blijvende licht-overgevoeligheid veroorzaakt door sesquiterpeenlactones in planten is gekend (vb. chrysant, paardebloem).
De oorzakelijke agentia kunnen
zowel in het professioneel als in het extra-professioneel milieu aanwezig zijn.
Ook de manier waarop ze in de
lucht verspreid worden kan sterk variëren:
- Een
vluchtige substantie of een substantie die vluchtig kan gemaakt worden via
temperatuurs-verhoging kan in principe een voldoende hoeveelheid gas aan de
lucht vrijgeven om een airborne dermatitis te veroorzaken.
- Een
tweede mogelijkheid bestaat erin dat het oorzakelijk agens verspreid wordt
onder de vorm van micro-druppels, zoals het geval is met insecticiden, parfum
of haarsprays.
- Heel
dikwijls betreffen het echter rondstuivende vaste deeltjes van allerlei aard;
o.a. ook afkomstig van plantenmateriaal.
Zelfs de rook en de as van brandend plantaardig materiaal kan
allergiserende plantendeeltjes bevatten.
De voorkeurslokalisaties voor
een airborne dermatitis betreffen voornamelijk de aan de lucht blootgestelde
lichaamsdelen zoals het gelaat, de hals, polsen en (onder)armen en voor vrouwen
tevens ook de onderbenen. Een airborne
dermatitis kan gedifferentieerd worden, alhoewel niet altijd zonder
moeilijkheden, van een fotodermatitis door het feit dat ook de anatomische
schaduwplaatsen zijn aangetast, zoals de oogleden, de retro-auriculaire en
submandibulaire streek; de behaarde hoofdhuid kan eveneens aangetast zijn.
De symptomen kunnen echter ook
optreden ter hoogte van bedekte lichaamsgebieden; vluchtige stoffen zoals
dampen kunnen in de kleding ingesloten worden.
Stofdeeltjes kunnen accumuleren ter hoogte van de genitaalstreek en de
grote lichaamsplooien of opwaaien onder de broekspijpen waar ze ter hoogte van
de onderbenen reacties kunnen uitlokken.
Of een zogenaamd kwikexantheem
- al of niet op allergische basis - nu voornamelijk via huidcontact
of via inhalatie ontstaat, staat nog steeds ter discussie.
In uitzonderlijke gevallen kan
een veralgemeende reactie ontstaan met het beeld van een (sub)erythrodermie.
Bij het vermoeden van een
airborne uitgelokte allergische of irritatiedermatitis ter hoogte van het
gelaat dient men volgende differentiële diagnosen uit te sluiten:
- Dermatitis
uitgelokt door rechtstreekse applicatie van een stof.
- "Ectopic"
dermatitis veroorzaakt door overdracht ("op afstand van de
oorspronkelijke contactplaats") van stoffen via de handen naar het gelaat.
- Een
reactie te wijten aan een toevallig contact met een allergiserend of met een
allergeen-gecontamineerd oppervlak.
- "Connubial"
of "consort" dermatitis overgebracht door de partner - bij een
fotodermatose zijn de beschaduwde lichaamsdelen niet aangetast; ook kunnen
lichttesten hier uitsluitsel geven.
- Een
strooireactie van een eczeem elders op het lichaam.
- Een endogeen
uitgelokt contacteczeem (door systemische toediening van een allergeen waarvan
sensibilisatie voorafgaandelijk via de huid ontstaat).
- Andere
eczemateuze aandoeningen ter hoogte van het gelaat (atopische dermatitis,
seborrheïsch eczeem, ...).
Airborne uitgelokte reacties
van allergische, doch vooral van irritatieve aard komen frequenter voor dan de
literatuur ons op het eerste zicht laat vermoeden; een causaal verband met
wel-bepaalde agentia is soms moeilijk te achterhalen.
Het herkennen van sommige
criteria zoals het optreden van hoofdzakelijk symmetrische letsels ter hoogte
van de blootgestelde lichaamsdelen, het ontbreken van rechtstreekse applicatie
van stoffen en het verdwijnen van de klachten bij verandering van omgeving
kunnen de diagnose van een airborne uitgelokte reactie vergemakkelijken.
1. Dooms-Goossens
A, Debusschere K, Gevers D, Dupré K, Degreef H, Loncke J, Snauwaert J. Contact Dermatitis by airborne agents. A review and case reports. J. Am. Acad. Dermatol. 1986, 15:1-10.
2. Dooms-Goossens
A, Deleu H. Airborne contact
dermatitis: an update. Contact
dermatitis 1991, 25:211-217.
3. Lachapelle
JM. Industrial airborne irritant or
allergic contact dermatitis. Contact
Dermatitis 1986, 14:137-145.